//////

Finanse publiczne w Polsce

W WYPADKACH PRZEWIDZIANYCH INNYMI USTAWAMI

Dotacje do zadań własnych mogą być również udzielane w przypadkach przewidzianych innymi ustawami. Choć analiza wyrwanego z kontekstu wykazu tytułów dotacji do zadań własnych na to nie wskazuje, większość tych dotacji stanowi dofinansowa­nie zadań, na które samorządom nigdy nie przyznano środków. Tak jest np. w przypadku dotacji do inwestycji szkolnych (część oświatowa subwencji ogólnej kalkulowana jest w wysokości stanowiącej pokrycie standardowych wydatków bieżących), jak i w przypadku dotacji na finansowanie działal­ności instytucji kultury przekazanych samorządom w 1999 r. Taki tryb finansowania zadań własnych stanowi istotne naruszenie samodzielności fi­nansowej JST, gdyż udzielane jednostkom samorządu terytorialnego dotacje traktowane są jako dotacje celowe, co oznacza, że mogą być wykorzystane tylko na wskazany cel. W ten sposób administracja rządowa może wpływać na strukturę wydatków samorządowych.

WYDATKI JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

Nie ma odrębnych przepisów odnoszących się do trybu dokonywania wydatków z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Obowiązują więc ogólne zasady dotyczące wydatków publicznych, omówione w rozdzia­le V. Określone w art. 138 i 139 ustawy o finansach publicznych reguły doty­czące wydatków budżetu państwa obowiązują też — na mocy art. 189 ust. 1 w odniesieniu do wykonywania budżetów jednostek samorządowych.Oznacza to w szczególności, że:pełna realizacja zadań samorządowych winna następować w termi­nach określonych przepisami i harmonogramem wykonania budżetu (je­śli został opracowany),dokonywanie wydatków winno następować w granicach kwot okre­ślonych w planie finansowym (z uwzględnieniem prawidłowo dokona­nych przeniesień), zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,zlecanie zadań powinno następować na zasadzie wyboru najkorzyst­niejszej oferty, z uwzględnieniem przepisów o zamówieniach publicz­nych, a w odniesieniu do organizacji pozarządowych — z odpowiednim zastosowaniem przepisów ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,wydatki nieprzewidziane, których obowiązkowe płatności wynikają z tytułów egzekucyjnych lub wyroków sądowych, mogą być dokonywane bez względu na poziom środków finansowych zaplanowanych na ten cel.

 

USTAWA O GOSPODARCE KOMUNALNEJ

Ustawa o gospodarce komunalnej dopuszcza wprost tworzenie przez JST spółek prawa handlowego, a więc podmiotów, których forma organiza­cyjna kojarzona jest przede wszystkim z działalnością komercyjną. Sformu­łowano jednak dość ostre ograniczenia dotyczące możliwości prowadzenia w formie spółek działalności samorządowej wykraczającej poza sferę uży­teczności publicznej.W przypadku gmin tworzenie spółek w celu innym niż wykonywanie zadań ze sfery użyteczności publicznej dopuszczalne jest w przypadku, gdy jednocześnie:istnieją niezaspokojone potrzeby wspólnoty samorządowej na rynku lokalnym,występujące w gminie bezrobocie w znacznym stopniu wpływa ujemnie na poziom życia wspólnoty samorządowej, a zastosowanie in­nych działań i wynikających z obowiązujących przepisów środków prawnych nie doprowadziło do aktywizacji gospodarczej, a w szczegól­ności do znacznego ożywienia rynku lokalnego lub trwałego ogranicze­nia bezrobocia.

BUDŻET JST I UCHWAŁA BUDŻETOWA

Znaczenie budżetu wykracza zresztą znacz­nie poza wąsko rozumianą sferę finansów samorządowych — od kształtu budżetu zależy funkcjonowanie JST. Budżet, choć formalnie jest tylko pla­nem dochodów i wydatków JST, faktycznie jest również planem jej działa­nia, a w każdym razie powinien być takim planem. Sposób wykonywania przez JST nałożonych na nią zadań w dużej mierze zależy od tego, jakie środki zostaną przeznaczone na ich realizację. Na budżet powinniśmy więc patrzeć jak na dokument, który z jednej strony określa możliwości finanso­we JST, a z drugiej — do możliwości tych dostosowuje plan zadań i określa środki, jakie mogą być wykorzystane do realizacji tych zadań. Budżet JST, tak jak i budżet państwa, nie obejmuje wszystkich docho­dów ani wszystkich wydatków JST. 

W UCHWALE BUDŻETOWEJ JST

W uchwale budżetowej JST, której za­sadniczą część stanowi budżet JST, muszą się znaleźć — podobnie jak w ustawie budżetowej — plany finansowe innych instytucji (jednostek) sa­morządowych dysponujących środkami publicznymi. Poza zasięgiem uchwały budżetowej JST pozostają jednak dochody własne i wydatki wielu ważnych instytucji samorządowych, takich jak samorządowe instytucje kul­tury czy jednostki organizacyjne świadczące usługi na rzecz mieszkańców w ramach tzw. gospodarki komunalnej.Podstawowe regulacje dotyczące budżetu JST zawarte są w ustawie o fi­nansach publicznych. W ustawie określono zarys procedury budżetowej, a więc:tryb opracowywania projektu budżetu i uchwalania budżetu,wymagania co do zakresu i szczegółowości budżetu, a także mate­riałów, które muszą być dostarczone organowi stanowiącemu JST razem z projektem uchwały budżetowejpodstawowe zasady wykonywania budżetu,procedurę rozliczenia wykonania budżetu (zamknięcia rachunków budżetowych).

 

PRZEPISY LIMITUJĄCE WIELKOŚĆ ZADŁUŻENIA

W ustawie o finansach publicznych zawarte są również przepisy limitu­jące wielkość zadłużenia JST. Co ciekawe, mimo tego, iż dług JST stanowi mniej niż 5% łącznej wartości państwowego długu publicznego, zasady za­dłużania się przez JST są znacznie bardziej rygorystyczne niż zasady doty­czące długu skarbu Państwa. Ogólny schemat procedury budżetowej JST jest bardzo podobny do sche­matu obowiązującego przy uchwalaniu, wykonywaniu i rozliczaniu budżetu państwa; w kilku istotnych kwestiach odnotujemy jednak pewne różnice. Szczegółowy wykaz elementów składowych uchwały budżetowej zawarto w art. 184 ust. I ustawy o finansach publicznych.